Tay chân miệng: chăm sóc tại nhà và những dấu hiệu phải nhập viện ngay
ThS.BS. Lê Chí Hiếu · Bác sĩ chuyên khoa Nhi — Khoa Tiêu hoá, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố
Cập nhật 06/09/2026
Phần lớn tay chân miệng độ 1 chăm sóc tại nhà. Bài viết nêu cách giảm đau miệng cho trẻ ăn được, và các dấu hiệu chuyển độ phải đưa đi viện lập tức.
Bệnh diễn tiến ra sao
Tay chân miệng do enterovirus, hay gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Trẻ sốt 1–2 ngày rồi nổi bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, gối, kèm loét miệng làm trẻ đau, chảy nước miếng, bỏ ăn.
Đa số khỏi sau 7–10 ngày. Nguy hiểm nằm ở nhóm EV71 có thể gây biến chứng thần kinh, hô hấp, tuần hoàn — diễn tiến rất nhanh, thường trong ngày thứ 2 đến ngày thứ 5.
Chăm sóc tại nhà
- Hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg/kg mỗi 4–6 giờ khi sốt trên 38,5°C. Không dùng aspirin.
- Cho ăn thức ăn lỏng, nguội, mềm; sữa lạnh, sữa chua, kem giúp trẻ dễ nuốt hơn. Tránh thức ăn mặn, chua, nóng.
- Uống nước nhiều lần trong ngày. Dùng ống hút hoặc muỗng nhỏ nếu miệng đau.
- Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng; sang thương da để khô thoáng, có thể chấm dung dịch màu sát khuẩn.
- Không chọc vỡ bóng nước, không bôi thuốc lá lên tổn thương.
Phòng lây
Virus lây qua phân – miệng và dịch tiết. Rửa tay bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm sóc, khử khuẩn đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa bằng dung dịch chứa clo. Cho trẻ nghỉ học ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi bệnh.
Đưa bé đi khám ngay khi
- Sốt cao trên 39°C khó hạ, hoặc sốt trên 2 ngày
- Giật mình chới với — nhất là lúc thiu thiu ngủ; đếm được trên 2 lần trong 30 phút là dấu hiệu nặng
- Run chi, đi loạng choạng, ngồi không vững, yếu tay chân
- Thở nhanh, thở mệt, da nổi bông, vã mồ hôi, tay chân lạnh
- Nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục không dỗ được, mạch nhanh
- Không uống được, tiểu ít
Câu hỏi thường gặp
Trẻ đau miệng quá không chịu ăn, làm sao?
Ưu tiên giữ đủ nước hơn là ép ăn. Uống sữa lạnh, sữa chua, cháo nguội, nước trái cây không chua. Cho paracetamol trước bữa ăn 30 phút giúp trẻ ăn dễ hơn.
Bệnh này bị rồi có bị lại không?
Có. Nhiều chủng enterovirus khác nhau gây bệnh nên trẻ có thể mắc lại lần sau.
Sản phẩm liên quan tại nhà thuốc
Các mục dưới đây thuộc nhóm hoạt chất bài viết đề cập và hiện có tại Nhà thuốc Nhi đồng Hiếu Phúc. Dược sĩ tư vấn liều dùng theo cân nặng trước khi giao.
Tài liệu tham khảo — Việt Nam
- Bộ Y tế. Quyết định 1003/QĐ-BYT ngày 30/3/2012 — Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh Tay – Chân – Miệng.
- Bệnh viện Nhi đồng 1. Phác đồ điều trị Nhi khoa — Bệnh tay chân miệng.
Tài liệu tham khảo — Quốc tế
- WHO Western Pacific Region. A Guide to Clinical Management and Public Health Response for Hand, Foot and Mouth Disease (HFMD), 2011.
- CDC. Hand, Foot, and Mouth Disease — Clinical Overview.
Bài viết cung cấp thông tin y khoa phổ thông, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Thuốc kê đơn nhắc tới trong bài chỉ để người đọc hiểu hướng điều trị, không phải lời mời sử dụng.
Đọc thêm
Viêm da cơ địa (chàm sữa) ở trẻ: dưỡng ẩm là điều trị, không phải chăm sóc thêm
Chàm sữa là bệnh mạn tính của hàng rào da. Dưỡng ẩm đều đặn cùng corticoid bôi đúng đợt kiểm soát được bệnh; kiêng ăn tràn lan thì không.
Chọn kem dưỡng ẩm cho da trẻ: đọc nhãn thế nào cho đúng
Phân biệt ba nhóm hoạt chất dưỡng ẩm, cách chọn kết cấu theo mùa và theo vùng da, lượng bôi cần thiết cho trẻ viêm da cơ địa.
Chốc lở ở trẻ em: mụn nước hoá mủ, đóng mài vàng mật ong
Chốc là nhiễm khuẩn da nông rất dễ lây ở trẻ. Bôi kháng sinh tại chỗ như mupirocin đủ cho thể khu trú; thể lan rộng cần kháng sinh uống theo đơn.
Hăm tã: xử trí theo mức độ và cách nhận ra hăm do nấm
Hăm tã do da tiếp xúc lâu với nước tiểu, phân và ma sát. Kem kẽm oxide và thay tã thường xuyên giải quyết phần lớn; hăm do nấm cần thuốc khác.
