Hăm tã: xử trí theo mức độ và cách nhận ra hăm do nấm
ThS.BS. Lê Chí Hiếu · Bác sĩ chuyên khoa Nhi — Khoa Tiêu hoá, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố
Cập nhật 06/09/2026
Hăm tã do da tiếp xúc lâu với nước tiểu, phân và ma sát. Kem kẽm oxide và thay tã thường xuyên giải quyết phần lớn; hăm do nấm cần thuốc khác.
Vì sao hăm
Da vùng tã bị bịt kín, ẩm liên tục, cộng thêm men trong phân và amoniac từ nước tiểu phân huỷ làm pH da tăng, hàng rào da yếu đi và ma sát với tã gây viêm. Hăm hay nặng lên khi trẻ tiêu chảy, mọc răng, hoặc vừa dùng kháng sinh.
Nguyên tắc ABCDE
- A — Air: cho da hở, thả rông vài lần trong ngày.
- B — Barrier: bôi lớp bảo vệ dày như kem kẽm oxide hoặc petrolatum sau mỗi lần thay tã. Bôi dày như phết kem lên bánh, không cần lau sạch hết lớp cũ mỗi lần.
- C — Cleansing: rửa bằng nước ấm, lau thấm khô nhẹ; hạn chế khăn ướt có cồn và hương liệu.
- D — Diaper: thay tã thường xuyên, ngay sau khi trẻ đi tiêu; chọn tã thấm hút tốt, đúng cỡ.
- E — Education: người chăm sóc cần biết dấu hiệu nào là hăm thường, dấu hiệu nào phải khám.
Nhận ra hăm do nấm Candida
Đỏ tươi, ranh giới rõ, lan vào cả các nếp gấp bẹn, và đặc trưng là có các sẩn mụn mủ nhỏ vệ tinh rải rác quanh mảng đỏ chính. Hăm kích ứng thông thường thì ngược lại — thường chừa nếp gấp.
Hăm do nấm cần kem kháng nấm như nystatin, clotrimazol hoặc miconazol theo hướng dẫn của bác sĩ, bôi thêm vài ngày sau khi da đã lành.
Về corticoid bôi
Vùng tã là vùng bị bịt kín nên thuốc hấp thu mạnh hơn nhiều. Chỉ dùng corticoid hoạt lực rất nhẹ, thời gian ngắn, khi bác sĩ chỉ định. Tuyệt đối không dùng kem trộn hoặc corticoid mạnh cho vùng này — nguy cơ teo da và ức chế tuyến thượng thận.
Đưa bé đi khám ngay khi
- Da loét, chảy máu, có mủ, hoặc trẻ đau nhiều khi thay tã
- Sốt kèm vùng hăm sưng nóng đỏ lan rộng
- Hăm không đỡ sau 3–5 ngày chăm sóc đúng
- Mụn nước, bong da từng mảng
- Hăm tái đi tái lại kèm tiêu chảy kéo dài hoặc chậm lên cân
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng phấn rôm cho vùng tã?
Không khuyến khích. Phấn dễ vón cục khi gặp ẩm, gây ma sát thêm, và bột hít phải có thể gây viêm phổi hoá học ở trẻ nhỏ.
Nên chọn tã vải hay tã dùng một lần?
Loại nào cũng được, điều quyết định là thay đủ thường xuyên và giữ da khô. Tã dùng một lần loại thấm hút tốt giúp giữ da khô hơn ở trẻ hay hăm.
Tài liệu tham khảo — Việt Nam
- Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh da liễu (Quyết định 75/QĐ-BYT ngày 13/01/2015) — Viêm da vùng tã.
- Bộ Y tế. Dược thư Quốc gia Việt Nam — chuyên luận kẽm oxyd, nystatin, clotrimazol.
Tài liệu tham khảo — Quốc tế
- Blume-Peytavi U, Kanti V. Prevention and treatment of diaper dermatitis. Pediatr Dermatol. 2018;35(S1):s19–s23.
- Šikić Pogačar M và cs. Diagnosis and management of diaper dermatitis in infants. Int J Dermatol. 2018;57(3):265–275.
Bài viết cung cấp thông tin y khoa phổ thông, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Thuốc kê đơn nhắc tới trong bài chỉ để người đọc hiểu hướng điều trị, không phải lời mời sử dụng.
Đọc thêm
Viêm da cơ địa (chàm sữa) ở trẻ: dưỡng ẩm là điều trị, không phải chăm sóc thêm
Chàm sữa là bệnh mạn tính của hàng rào da. Dưỡng ẩm đều đặn cùng corticoid bôi đúng đợt kiểm soát được bệnh; kiêng ăn tràn lan thì không.
Chọn kem dưỡng ẩm cho da trẻ: đọc nhãn thế nào cho đúng
Phân biệt ba nhóm hoạt chất dưỡng ẩm, cách chọn kết cấu theo mùa và theo vùng da, lượng bôi cần thiết cho trẻ viêm da cơ địa.
Chốc lở ở trẻ em: mụn nước hoá mủ, đóng mài vàng mật ong
Chốc là nhiễm khuẩn da nông rất dễ lây ở trẻ. Bôi kháng sinh tại chỗ như mupirocin đủ cho thể khu trú; thể lan rộng cần kháng sinh uống theo đơn.
Tay chân miệng: chăm sóc tại nhà và những dấu hiệu phải nhập viện ngay
Phần lớn tay chân miệng độ 1 chăm sóc tại nhà. Bài viết nêu cách giảm đau miệng cho trẻ ăn được, và các dấu hiệu chuyển độ phải đưa đi viện lập tức.
