Cảm cúm ở trẻ em: phòng tránh và điều trị đúng cách

Cảm lạnh và cúm không phải là một

Ba mẹ quen gọi chung là cảm cúm, nhưng đây là hai nhóm bệnh khác nhau, cùng do siêu vi gây ra và cùng lây qua giọt bắn. Cảm lạnh do hàng trăm loại siêu vi đường hô hấp trên gây ra, bệnh đến từ từ và nhẹ. Cúm mùa do vi rút cúm A hoặc B, thường ập đến đột ngột với sốt cao và mệt mỏi rõ rệt, và là loại có thể gây biến chứng nặng ở trẻ nhỏ.

Phân biệt được hai bệnh giúp ba mẹ biết lúc nào chỉ cần chăm ở nhà, lúc nào nên đưa bé đi khám sớm.

Trẻ nhà trẻ và mẫu giáo mắc 6 đến 8 đợt cảm mỗi năm vẫn là bình thường, không có nghĩa là bé yếu hay thiếu chất.

Diễn tiến bình thường của một đợt cảm

• Ngày 1-2: hắt hơi, nghẹt mũi, chảy mũi trong, có thể sốt nhẹ.
• Ngày 3-5: mũi đặc lại, chuyển vàng hoặc xanh — đây là diễn tiến tự nhiên của siêu vi, KHÔNG phải dấu hiệu phải uống kháng sinh.
• Ngày 5-7: mũi giảm dần, bé chơi lại được.
• Ho có thể còn lai rai 2 đến 3 tuần sau khi hết các triệu chứng khác, miễn là bé vẫn chơi, vẫn ăn ngủ được và không sốt lại.

Đáng lo là khi bé đang đỡ rồi lại sốt lên, hoặc sốt quá 3 ngày không hạ, hoặc thở nhanh - thở mệt. Lúc đó phải khám chứ không chờ hết bệnh.

Chăm bé tại nhà — phần quan trọng nhất, không cần thuốc

• Bù nước: cho bú nhiều cữ hơn, uống nước ấm, nước trái cây pha loãng, cháo loãng. Bé sốt mất nước nhanh; đủ nước thì đàm loãng, bé dễ ho ra và đỡ nghẹt.
• Nước muối sinh lý: nhỏ 2-3 giọt mỗi bên mũi rồi hút sạch trước khi bú và trước khi ngủ. Đây là biện pháp hiệu quả nhất cho trẻ nhỏ nghẹt mũi, có thể làm nhiều lần trong ngày.
• Kê cao đầu giường khi ngủ, phòng thoáng, không khói thuốc lá — khói thuốc làm bệnh nặng và lâu hết hơn.
• Mật ong cho bé TRÊN 12 tháng: 2,5 đến 5 ml trước khi ngủ giúp giảm ho đêm, hiệu quả tương đương hoặc hơn nhiều siro ho. Tuyệt đối không dùng cho trẻ dưới 12 tháng vì nguy cơ ngộ độc thịt.
• Ăn chia nhỏ nhiều bữa, món lỏng ấm. Bé biếng ăn vài ngày khi bệnh là bình thường, quan trọng là uống đủ nước và vẫn tiểu đều.
• Cho bé nghỉ học tới khi hết sốt trọn 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt — vừa để bé hồi phục, vừa để không lây cho bạn.

Thuốc nào được dùng cho trẻ

• Paracetamol: 10 đến 15 mg cho mỗi kg cân nặng, mỗi 4 đến 6 giờ, tối đa 4 lần trong ngày. Đây là thuốc hạ sốt an toàn nhất cho trẻ, dùng được từ sơ sinh theo chỉ định bác sĩ. Chỉ hạ sốt khi bé khó chịu, không nhất thiết cứ trên 38 độ là phải uống.
• Ibuprofen: 5 đến 10 mg cho mỗi kg, mỗi 6 đến 8 giờ, cho bé từ 6 tháng tuổi. Không dùng khi bé nôn nhiều, ăn uống kém, đang mất nước, hoặc khi chưa loại trừ sốt xuất huyết.
• Nước muối sinh lý nhỏ mũi, xịt mũi: dùng thoải mái, không giới hạn số lần.
• Oresol khi bé sốt cao, nôn hoặc tiêu chảy kèm theo — pha đúng lượng nước ghi trên gói, pha đặc hơn có hại.

Hai thuốc hạ sốt trên chỉ làm bé dễ chịu hơn, không rút ngắn được đợt bệnh. Ghi giờ mỗi lần cho uống để không lỡ tay quá liều, nhất là khi nhiều người cùng chăm bé.

Thuốc phải tránh

• Thuốc ho - cảm phối hợp bán sẵn (loại có chữ chống nghẹt mũi, kháng histamin, giảm ho trong cùng một chai): KHÔNG dùng cho trẻ dưới 4 tuổi, cân nhắc rất kỹ ở trẻ 4 đến 6 tuổi. Nhóm này không chứng minh được hiệu quả ở trẻ nhỏ nhưng gây tác dụng phụ thật: kích thích, tim nhanh, ngủ li bì.
• Aspirin: tuyệt đối không dùng để hạ sốt cho trẻ đang nhiễm siêu vi, vì nguy cơ hội chứng Reye gây tổn thương gan và não.
• Kháng sinh: không diệt được siêu vi. Uống kháng sinh cho một đợt cảm thường không làm bé mau hết, mà gây tiêu chảy, dị ứng và làm vi khuẩn lờn thuốc.
• Corticoid (dexamethason, prednisolon) tự mua uống cho mau hạ sốt: không có chỉ định trong cảm cúm thông thường và làm bệnh dễ nặng hơn.
• Xông hơi trực tiếp, dán miếng hạ sốt thay thuốc, cạo gió: không giúp hạ sốt và làm bé dễ bỏng, dễ mất nước hơn.

Khi nào bác sĩ cho thuốc kháng vi rút cúm

Cúm mùa có thuốc kháng vi rút riêng, phổ biến nhất là oseltamivir. Thuốc chỉ có tác dụng khi uống sớm, tốt nhất trong 48 giờ đầu kể từ khi bắt đầu triệu chứng, và rút ngắn bệnh chừng một ngày ở trẻ khoẻ mạnh.

Vì vậy thuốc không dành cho mọi trẻ bị cúm. Bác sĩ cân nhắc kê khi bé bệnh nặng, phải nhập viện, hoặc thuộc nhóm dễ trở nặng: dưới 2 tuổi, có hen, bệnh tim bẩm sinh, bệnh thần kinh cơ, suy giảm miễn dịch, béo phì nặng. Đây là thuốc kê đơn, liều tính theo cân nặng và uống đủ 5 ngày — không tự mua uống, cũng không chia lại thuốc của người lớn trong nhà.

Phòng bệnh — phần ăn tiền nhất

• Tiêm vắc xin cúm hằng năm cho bé từ 6 tháng tuổi. Bé dưới 9 tuổi tiêm lần đầu trong đời cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần, các năm sau chỉ cần 1 mũi.
• Người lớn trong nhà, người giữ trẻ và phụ nữ mang thai cũng nên tiêm. Bé dưới 6 tháng chưa tiêm được, cách bảo vệ duy nhất là mọi người quanh bé đều có miễn dịch. Mẹ tiêm khi mang thai còn truyền kháng thể cho con.
• Rửa tay bằng xà phòng trước khi bế bé, sau khi lau mũi cho bé, sau khi đi ngoài đường về.
• Dạy bé ho và hắt hơi vào khuỷu tay, không dùng chung ly, khăn, muỗng với người đang bệnh.
• Nhà có người bệnh thì đeo khẩu trang khi chăm bé, mở cửa cho phòng thông thoáng.
• Bú mẹ, ăn đủ chất, ngủ đủ giấc, không cho bé hít khói thuốc lá — nền tảng để bé ít bệnh và bệnh nhẹ hơn.

Các loại thực phẩm bổ sung như kẽm, vitamin C có bằng chứng hạn chế ở trẻ em và không thay được vắc xin. Chỉ bổ sung khi bác sĩ đánh giá bé thật sự thiếu.