Tiêu chảy cấp ở trẻ em: xử trí đúng trong 5 ngày đầu
ThS.BS. Lê Chí Hiếu · Bác sĩ chuyên khoa Nhi — Khoa Tiêu hoá, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố
Cập nhật 06/09/2026
Trẻ tiêu chảy cấp cần bù nước bằng oresol nồng độ thấp, bổ sung kẽm 14 ngày và ăn uống bình thường. Hướng dẫn theo Bộ Y tế, WHO và ESPGHAN.
Thế nào là tiêu chảy cấp
Tiêu chảy cấp là đi tiêu phân lỏng hoặc toé nước từ 3 lần trở lên trong 24 giờ và kéo dài dưới 14 ngày. Với trẻ bú mẹ hoàn toàn, phân sệt vàng nhiều lần trong ngày là bình thường — điều đáng chú ý là phân LOÃNG HƠN và NHIỀU HƠN thường ngày, chứ không phải số lần.
Phần lớn tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ là do virus, hay gặp nhất là rotavirus và norovirus. Bệnh tự giới hạn sau 5–7 ngày. Việc điều trị vì vậy không nhằm 'cắt tiêu chảy' mà nhằm giữ cho trẻ không mất nước và không sụt cân.
Ba việc thật sự có bằng chứng
- Bù nước bằng dung dịch oresol nồng độ thẩm thấu thấp (245 mOsm/L): cho uống từng thìa sau mỗi lần đi tiêu, trẻ dưới 2 tuổi khoảng 50–100 mL, trẻ lớn hơn 100–200 mL.
- Bổ sung kẽm liên tục 14 ngày: 10 mg/ngày cho trẻ dưới 6 tháng, 20 mg/ngày cho trẻ từ 6 tháng trở lên. Kẽm rút ngắn đợt tiêu chảy và giảm nguy cơ tái phát trong 2–3 tháng sau.
- Cho ăn tiếp tục: vẫn bú mẹ, vẫn ăn cháo/cơm như thường, chia nhỏ bữa. Kiêng ăn làm trẻ sụt cân và kéo dài tiêu chảy.
Những thuốc hỗ trợ — dùng khi nào
Kháng sinh không dùng cho tiêu chảy cấp thông thường. Chỉ đặt ra khi nghi lỵ (phân có máu), tả, hoặc có bằng chứng nhiễm khuẩn cụ thể — và phải do bác sĩ chỉ định.
| Nhóm | Vai trò thực tế | Lưu ý |
|---|---|---|
| Racecadotril | Giảm tiết dịch ruột, giảm khối lượng phân; dùng kèm oresol chứ không thay oresol | Theo cân nặng, tối đa 7 ngày |
| Diosmectit (smecta) | Bao niêm mạc, giảm số lần đi tiêu ở tiêu chảy do virus | Uống cách thuốc khác 2 giờ |
| Men vi sinh (S. boulardii, L. rhamnosus GG) | Rút ngắn tiêu chảy khoảng 1 ngày ở trẻ đủ sức khoẻ | Không dùng cho trẻ suy giảm miễn dịch, có catheter tĩnh mạch |
| Thuốc cầm tiêu chảy loperamid | KHÔNG dùng cho trẻ em | Gây liệt ruột, che lấp mất nước |
Pha và cho uống oresol cho đúng
Pha nguyên gói với đúng lượng nước ghi trên bao bì, bằng nước đun sôi để nguội. Pha đặc hơn làm tăng natri máu; pha loãng hơn thì không đủ bù muối.
Dung dịch đã pha dùng trong 24 giờ, để ngăn mát thì bỏ sau 24 giờ. Trẻ nôn thì ngưng 10 phút rồi cho uống lại chậm hơn, mỗi lần một thìa cách nhau 1–2 phút.
Đưa bé đi khám ngay khi
- Trẻ li bì, khó đánh thức, hoặc kích thích vật vã
- Uống háo hức hoặc không uống được, môi khô, mắt trũng, tiểu ít hơn hẳn
- Nôn tất cả mọi thứ, không giữ được nước
- Phân có máu
- Sốt cao liên tục, đau bụng nhiều, bụng chướng
- Tiêu chảy kéo dài trên 14 ngày
Câu hỏi thường gặp
Bé tiêu chảy có phải kiêng sữa không?
Không. Trẻ bú mẹ vẫn bú bình thường và bú nhiều hơn. Trẻ uống sữa công thức vẫn pha đúng công thức, không pha loãng. Chỉ đổi sang sữa không lactose khi bác sĩ xác định có bất dung nạp lactose thứ phát, thường ở đợt tiêu chảy kéo dài.
Uống nước dừa, nước cháo muối thay oresol được không?
Chỉ là giải pháp tạm khi hoàn toàn không có oresol. Các dung dịch này không cân đối natri – glucose nên hiệu quả bù nước kém hơn hẳn oresol nồng độ thấp.
Kẽm uống mấy ngày là đủ?
Đủ 14 ngày liên tục, kể cả khi trẻ đã hết tiêu chảy sau 3–4 ngày. Ngưng sớm thì mất phần tác dụng giảm tái phát.
Tài liệu tham khảo — Việt Nam
- Bộ Y tế. Quyết định 4121/QĐ-BYT ngày 28/8/2009 — Hướng dẫn xử trí tiêu chảy ở trẻ em.
- Bộ Y tế. Dược thư Quốc gia Việt Nam — chuyên luận oresol, kẽm sulfat, racecadotril.
- Bệnh viện Nhi đồng 1. Phác đồ điều trị Nhi khoa — Tiêu chảy cấp.
Tài liệu tham khảo — Quốc tế
- WHO/UNICEF. Joint Statement: Clinical Management of Acute Diarrhoea, 2004.
- Guarino A và cs. ESPGHAN/ESPID Evidence-based Guidelines for the Management of Acute Gastroenteritis in Children in Europe. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2014;59(1):132–152.
- Lazzerini M, Wanzira H. Oral zinc for treating diarrhoea in children. Cochrane Database Syst Rev. 2016;12:CD005436.
Bài viết cung cấp thông tin y khoa phổ thông, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Thuốc kê đơn nhắc tới trong bài chỉ để người đọc hiểu hướng điều trị, không phải lời mời sử dụng.
Đọc thêm
Oresol cho trẻ: pha sai một lần là hại, pha đúng thì cứu được cả đợt bệnh
Cách pha oresol 245 đúng tỉ lệ, lượng uống theo cân nặng và mức mất nước, sai lầm thường gặp khi bù nước cho trẻ tiêu chảy hoặc nôn ói.
Bổ sung kẽm cho trẻ tiêu chảy: liều, thời gian và vì sao phải đủ 14 ngày
Kẽm 10–20 mg/ngày trong 14 ngày rút ngắn đợt tiêu chảy và giảm tái phát. Cách chọn dạng bào chế, uống lúc nào và những hiểu lầm thường gặp.
Men vi sinh cho trẻ: chủng nào có bằng chứng, dùng lúc nào cho đáng tiền
Không phải men vi sinh nào cũng như nhau. Saccharomyces boulardii và Lactobacillus rhamnosus GG có bằng chứng trong tiêu chảy cấp và tiêu chảy do kháng sinh.
Táo bón chức năng ở trẻ em: vì sao thụt tháo mãi không hết
Hơn 90% táo bón trẻ em là chức năng. Điều trị cần tháo phân, duy trì thuốc nhuận tràng thẩm thấu nhiều tháng và tập ngồi bô, không phải chỉ ăn thêm rau.