Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ: dấu hiệu mờ nhạt nhưng hậu quả lâu dài

Vì sao trẻ nhỏ dễ thiếu sắt

Dự trữ sắt từ mẹ cạn dần vào khoảng 4–6 tháng tuổi, đúng lúc trẻ lớn nhanh. Nếu ăn dặm nghèo sắt — chủ yếu bột, cháo loãng, ít thịt — thì thiếu hụt xuất hiện âm thầm.

Nhóm nguy cơ cao: trẻ sinh non hoặc nhẹ cân, trẻ uống sữa bò tươi trước 12 tháng, trẻ trên 1 tuổi uống quá 500 mL sữa mỗi ngày và ăn ít, trẻ có bệnh mạn tính hay mất máu rỉ rả.

Dấu hiệu

• Da niêm nhợt, nhất là kết mạc mắt, lòng bàn tay, môi
• Mệt, ít chơi, dễ cáu, kém tập trung, học sút
• Biếng ăn, chậm lên cân
• Hay ăn bậy những thứ không phải thức ăn (đất, đá lạnh) — hội chứng pica
• Nhiều trẻ thiếu sắt nhẹ hoàn toàn không có triệu chứng — chỉ phát hiện khi xét nghiệm

Điều trị và bổ sung

Liều điều trị thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em thường là 3–6 mg sắt nguyên tố/kg/ngày, dùng liên tục ít nhất 3 tháng để vừa nâng huyết sắc tố vừa nạp lại kho dự trữ. Liều cụ thể do bác sĩ quyết định sau khi có công thức máu và ferritin.

WHO khuyến cáo bổ sung sắt dự phòng theo chu kỳ cho trẻ ở vùng có tỉ lệ thiếu máu cao — đây là chương trình y tế công cộng, không phải để cha mẹ tự áp dụng liều điều trị tại nhà.

• Uống lúc bụng đói hấp thu tốt nhất; nếu cồn cào thì uống sau ăn.
• Uống cùng nước cam hoặc thức ăn giàu vitamin C để tăng hấp thu.
• Tránh uống cùng sữa, canxi, trà — các thứ này giảm hấp thu sắt.
• Phân đen khi uống sắt là bình thường; táo bón hay gặp, xử lý bằng đủ nước và chất xơ.

Ăn uống

Sắt heme trong thịt đỏ, gan, huyết, lòng đỏ trứng hấp thu tốt hơn nhiều so với sắt từ rau. Bữa cháo của trẻ ăn dặm nên có 20–30 g thịt hoặc cá mỗi bữa từ 7–8 tháng, tăng dần theo tuổi, cộng thêm rau xanh và trái cây giàu vitamin C.