Khó tiêu chức năng ở trẻ em: tiêu chuẩn Rome V 2026 và cách nhận biết
ThS.BS. Lê Chí Hiếu · Bác sĩ chuyên khoa Nhi — Khoa Tiêu hoá, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố
Cập nhật 06/09/2026
Trẻ hay đầy bụng sau ăn, mau no, đau vùng trên rốn mà xét nghiệm bình thường. Tiêu chuẩn Rome V 2026 siết chặt hơn để tránh chẩn đoán quá mức, kèm danh sách dấu hiệu báo động.
Khó tiêu chức năng là gì
Là tình trạng trẻ khó chịu vùng bụng trên kéo dài mà không tìm thấy tổn thương thực thể nào giải thích được. Chữ chức năng ở đây không có nghĩa là bệnh tưởng tượng, mà là bệnh của cách ruột và não trao đổi tín hiệu với nhau: dạ dày giãn kém khi ăn, nhạy cảm hơn bình thường với thức ăn, và tín hiệu đau được khuếch đại.
Tiêu chuẩn Rome V công bố năm 2026 có một thay đổi quan trọng: xếp nhóm theo vùng giải phẫu thay vì theo tuổi, và siết chặt tần suất triệu chứng để bớt chẩn đoán quá tay ở trẻ chỉ thỉnh thoảng đầy bụng.
Hai thể theo Rome V 2026
| Thể khó chịu sau ăn (PDS) | Thể đau thượng vị (EPS) | |
|---|---|---|
| Triệu chứng chính | Đầy bụng sau ăn, hoặc mau no khiến không ăn hết bữa | Đau hoặc nóng rát khu trú vùng trên rốn |
| Tần suất | Ít nhất 3 ngày mỗi tuần (Rome IV chỉ cần 1 lần) | Ít nhất 1 ngày mỗi tuần |
| Liên quan bữa ăn | Xuất hiện trong vòng 2 giờ sau ăn | Có thể nặng lên sau ăn, hoặc không liên quan bữa ăn |
| Triệu chứng đi kèm | Chướng bụng trên, buồn nôn sau ăn, ợ hơi nhiều | Ít gặp hơn |
| Thời gian | Ít nhất 2 tháng | Ít nhất 2 tháng |
Việc nâng ngưỡng thể sau ăn từ 1 lên 3 ngày mỗi tuần là thay đổi có chủ đích: nhiều trẻ chỉ thỉnh thoảng thấy đầy bụng, gắn cho một cái tên bệnh và cho uống thuốc dài ngày là lợi bất cập hại.
Lưu đồ: đau bụng trên rốn ở trẻ, đi hướng nào
Dấu hiệu báo động cần đi khám ngay
- Sụt cân không giải thích được, chậm tăng trưởng hoặc chậm dậy thì
- Nôn ra máu, tiêu phân đen, tiêu ra máu
- Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, thiếu máu
- Đau về đêm làm trẻ tỉnh giấc
- Nuốt khó, nuốt đau, nôn ói tái diễn hoặc nôn ra mật
- Đau khu trú xa rốn, nhất là hạ sườn phải hoặc hố chậu phải
- Bất thường vùng quanh hậu môn, tiền sử gia đình có bệnh viêm ruột, celiac, loét dạ dày hoặc ung thư dạ dày
Cần lưu ý: bộ dấu hiệu báo động có độ đặc hiệu cao nhưng độ nhạy không cao. Không có dấu hiệu nào không có nghĩa là chắc chắn không có bệnh thực thể — nếu điều trị đúng hướng mà không đỡ thì vẫn phải khám lại.
Đưa bé đi khám ngay khi
- Nôn ra máu, tiêu phân đen hoặc tiêu ra máu
- Sụt cân, chậm lớn, hoặc đau làm trẻ thức giấc ban đêm
- Sốt kéo dài, da xanh xao nghi thiếu máu
- Nôn ói liên tục, nuốt khó, hoặc đau dữ dội khu trú một chỗ
Câu hỏi thường gặp
Con đau bụng mà xét nghiệm bình thường, vậy là không có bệnh gì đúng không?
Không phải vậy. Khó tiêu chức năng là một chẩn đoán thật sự, có tiêu chuẩn rõ ràng, chứ không phải kết luận vì không tìm ra bệnh. Cơn đau của bé là có thật, chỉ là cơ chế nằm ở cách ruột và não trao đổi tín hiệu chứ không phải do tổn thương.
Có cần nội soi cho chắc không?
Nếu bé không có dấu hiệu báo động và khám bình thường thì không cần nội soi thường quy. Nội soi được cân nhắc ở trẻ lớn, triệu chứng kéo dài trên 6 tháng, có tiền sử gia đình loét dạ dày, hoặc ảnh hưởng nặng đến sinh hoạt.
Bé đầy bụng thỉnh thoảng một hai lần mỗi tuần có phải bệnh không?
Theo tiêu chuẩn mới thì chưa đủ để gọi là thể khó chịu sau ăn, vì cần ít nhất 3 ngày mỗi tuần và kéo dài ít nhất 2 tháng. Trường hợp này nên chỉnh cách ăn và theo dõi thêm.
Tài liệu tham khảo — Việt Nam
- Bệnh viện Nhi đồng 1 và Bệnh viện Nhi Trung ương — tài liệu về rối loạn tiêu hoá chức năng ở trẻ em.
Tài liệu tham khảo — Quốc tế
- Rosen R, Borrelli O, Faure C và cs. Rome V — Pediatric functional gastrointestinal disorders. Gastroenterology 2026;170(6):1347-1366, doi:10.1053/j.gastro.2026.01.039.
- Vandenplas Y và cs. Đồng thuận đa ngành về rối loạn tương tác ruột não ở trẻ em. Front Pediatr 2025;13:1576698.
Bài viết cung cấp thông tin y khoa phổ thông, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Thuốc kê đơn nhắc tới trong bài chỉ để người đọc hiểu hướng điều trị, không phải lời mời sử dụng.
Đọc thêm
Tiêu chảy cấp ở trẻ em: xử trí đúng trong 5 ngày đầu
Trẻ tiêu chảy cấp cần bù nước bằng oresol nồng độ thấp, bổ sung kẽm 14 ngày và ăn uống bình thường. Hướng dẫn theo Bộ Y tế, WHO và ESPGHAN.
Oresol cho trẻ: pha sai một lần là hại, pha đúng thì cứu được cả đợt bệnh
Cách pha oresol 245 đúng tỉ lệ, lượng uống theo cân nặng và mức mất nước, sai lầm thường gặp khi bù nước cho trẻ tiêu chảy hoặc nôn ói.
Bổ sung kẽm cho trẻ tiêu chảy: liều, thời gian và vì sao phải đủ 14 ngày
Kẽm 10–20 mg/ngày trong 14 ngày rút ngắn đợt tiêu chảy và giảm tái phát. Cách chọn dạng bào chế, uống lúc nào và những hiểu lầm thường gặp.
Men vi sinh cho trẻ: chủng nào có bằng chứng, dùng lúc nào cho đáng tiền
Không phải men vi sinh nào cũng như nhau. Saccharomyces boulardii và Lactobacillus rhamnosus GG có bằng chứng trong tiêu chảy cấp và tiêu chảy do kháng sinh.