Điều trị đau bụng chức năng ở trẻ: cái hiệu quả nhất lại không phải thuốc
ThS.BS. Lê Chí Hiếu · Bác sĩ chuyên khoa Nhi — Khoa Tiêu hoá, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố
Cập nhật 06/09/2026
Hướng dẫn ESPGHAN và NASPGHAN 2025 xếp thôi miên trị liệu và trị liệu nhận thức hành vi ở mức khuyến cáo mạnh, cao hơn mọi loại thuốc. Nhiều thuốc quen thuộc lại không được khuyến cáo.
Điều bất ngờ trong hướng dẫn 2025
Hướng dẫn điều trị hội chứng ruột kích thích và đau bụng chức năng ở trẻ 4 đến 18 tuổi do ESPGHAN và NASPGHAN công bố năm 2025 dựa trên 86 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên. Kết luận chung của nhóm soạn thảo: các liệu pháp tâm lý tác động lên trục ruột não, đặc biệt là thôi miên trị liệu, cho bằng chứng mạnh nhất và hiệu quả lớn nhất.
Nói cách khác, thứ hiệu quả nhất cho nhóm bệnh này không nằm ở toa thuốc. Điều đó nghe lạ với nhiều phụ huynh, nhưng hợp lý khi hiểu cơ chế: đây là bệnh của đường dẫn truyền tín hiệu giữa ruột và não, nên can thiệp vào chính đường dẫn truyền đó mới hiệu quả.
Lưu đồ: bậc thang điều trị theo mức bằng chứng
Bảng tra nhanh: cái nào nên, cái nào không
| Biện pháp | Khuyến cáo 2025 |
|---|---|
| Thôi miên trị liệu | Khuyến cáo MẠNH — bằng chứng tốt nhất |
| Trị liệu nhận thức hành vi (CBT) | Khuyến cáo MẠNH |
| Men vi sinh đa chủng, synbiotic | Có thể cân nhắc |
| Viên dầu bạc hà bao tan ở ruột | Có thể cân nhắc |
| Chất xơ hoà tan | Gợi ý — chỉ cho thể ruột kích thích |
| Domperidon, cyproheptadin, amitriptylin | Có thể cân nhắc, bằng chứng thấp |
| Drotaverin (No-spa), mebeverin | KHÔNG gợi ý dùng |
| Buspiron, citalopram | KHÔNG gợi ý dùng |
| Phẫu thuật để chẩn đoán hoặc điều trị | Khuyến cáo mạnh KHÔNG dùng |
Đáng chú ý với thực hành ở Việt Nam: No-spa (drotaverin) rất hay được dùng cho trẻ đau bụng, nhưng trong hướng dẫn này thuốc nằm ở nhóm không được gợi ý.
Ăn kiêng không phải là vô hại
Nhiều gia đình phản xạ đầu tiên là cắt bỏ hàng loạt món ăn. Hướng dẫn 2025 nói rõ: chế độ ăn hạn chế đòi hỏi trẻ phải tuân thủ ở mức nhiều khi không thực tế, và phải được cân nhắc thận trọng như mọi can thiệp khác, đặc biệt ở trẻ có yếu tố nguy cơ rối loạn ăn uống.
Với nhóm FODMAP, đồng thuận 2025 nghiêng về ăn cân bằng và tiết chế món giàu FODMAP hơn là loại bỏ hoàn toàn, và nếu làm chế độ hạn chế thì cần có người theo dõi chuyên môn.
Đưa bé đi khám ngay khi
- Đau bụng kèm sụt cân, sốt kéo dài hoặc da xanh xao
- Nôn ra máu, tiêu phân đen, tiêu ra máu
- Đau làm trẻ thức giấc ban đêm hoặc đau khu trú một chỗ ngày càng nặng
- Bé bỏ ăn, mệt lả, hoặc đau kèm nôn ói liên tục
Câu hỏi thường gặp
Thôi miên trị liệu nghe lạ quá, ở Việt Nam làm được không?
Thôi miên trị liệu trong y khoa là kỹ thuật thư giãn có hướng dẫn, hoàn toàn không giống hình dung trên phim. Ở Việt Nam chưa phổ biến, nhưng hiện đã có các chương trình trị liệu nhận thức hành vi và thư giãn qua ứng dụng, web mà gia đình có thể dùng tại nhà, và bước đơn giản nhất là dạy trẻ chuyển hướng chú ý bằng vận động, thể thao, âm nhạc.
Vậy có nên cho con uống No-spa khi đau bụng không?
Theo hướng dẫn 2025 thì drotaverin không được gợi ý dùng cho nhóm bệnh này vì thiếu bằng chứng hiệu quả ở trẻ em. Khi đau từng cơn có thể dùng paracetamol theo cân nặng, nhưng không nên dùng kéo dài.
Bệnh này có hết không?
Phần lớn trẻ cải thiện rõ khi gia đình hiểu đúng bản chất bệnh và điều chỉnh lối sống, nhưng có thể tái phát theo đợt, nhất là khi căng thẳng hoặc thay đổi môi trường. Điều quan trọng là không lao vào vòng xét nghiệm lặp đi lặp lại.
Tài liệu tham khảo — Việt Nam
- Tài liệu rối loạn tiêu hoá chức năng ở trẻ em — Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Nhi Trung ương.
Tài liệu tham khảo — Quốc tế
- Groen J, Gordon M và cs. ESPGHAN/NASPGHAN guidelines for treatment of irritable bowel syndrome and functional abdominal pain not otherwise specified in children aged 4-18 years. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2025, doi:10.1002/jpn3.70070.
- Rome V — Pediatric functional gastrointestinal disorders. Gastroenterology 2026;170(6):1347-1366.
- Marasco G và cs. Probiotics and functional dyspepsia. Neurogastroenterol Motil 2025;37:e70057.
Bài viết cung cấp thông tin y khoa phổ thông, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Thuốc kê đơn nhắc tới trong bài chỉ để người đọc hiểu hướng điều trị, không phải lời mời sử dụng.
Đọc thêm
Tiêu chảy cấp ở trẻ em: xử trí đúng trong 5 ngày đầu
Trẻ tiêu chảy cấp cần bù nước bằng oresol nồng độ thấp, bổ sung kẽm 14 ngày và ăn uống bình thường. Hướng dẫn theo Bộ Y tế, WHO và ESPGHAN.
Oresol cho trẻ: pha sai một lần là hại, pha đúng thì cứu được cả đợt bệnh
Cách pha oresol 245 đúng tỉ lệ, lượng uống theo cân nặng và mức mất nước, sai lầm thường gặp khi bù nước cho trẻ tiêu chảy hoặc nôn ói.
Bổ sung kẽm cho trẻ tiêu chảy: liều, thời gian và vì sao phải đủ 14 ngày
Kẽm 10–20 mg/ngày trong 14 ngày rút ngắn đợt tiêu chảy và giảm tái phát. Cách chọn dạng bào chế, uống lúc nào và những hiểu lầm thường gặp.
Men vi sinh cho trẻ: chủng nào có bằng chứng, dùng lúc nào cho đáng tiền
Không phải men vi sinh nào cũng như nhau. Saccharomyces boulardii và Lactobacillus rhamnosus GG có bằng chứng trong tiêu chảy cấp và tiêu chảy do kháng sinh.